تاج گل در مشهد

شُرَحْبیل بن حَسَخیر یا این که شرحبیل بن عبداللّه (درگذشت ۱۸ق)، از اولیه صحابه فرستاده(ص) بود. شرحبیل در غزوات صدر اسلام کمپانی کرد. از وی در شمار کاتبان نبی(ص) حافظه گردیده است و وی کاتب طومار فرستاده(ص) به عموم مرز و بوم ایله بود. شرحبیل در حین ابوبکر و قدمت، به‌تیتر فرمانده در اکثر پیکار‌ها و فتوحات کمپانی  تاج گل در مشهد  داشت.

"تاج گل مصنوعی در مشهد
تاج گل ترحیم در مشهد
تاج گل تبریک در مشهد
تاج گل خیریه در مشهد
تاج گل تسلیت مشهد
تاج گل ترحیم مشهد
تاج گل افتتاحیه مشهد
تاج گل طبیعی مشهد
تشریفات بزرگ مشهد"

لقب و نسب
لقب شرحبیل، ابوعبداللّه، یا این که ابوعبدالرحمان، یا این که ابووائله بود.[۱] بابا او، عبداللّه بن مُطاع، از خویشاوندان بنی غَوث بن مُرّ یا این که از بستگان کنده یا این که بنی جُمَح یا این که تَمیم بود و مادرش، حَسَخیر، از قبیلۀ بنی عَدی و به قولی، اهل شهر عَدَاما در بحرین بود و به شیوه وِلاء، به مَعْمَر بن حبیب بن وَهْب بن حُذافه جُمَحی منتسب بود.[۲] شرحبیل با انتساب به مادرش، به شرحبیل بن حسنه آوازه یافته میباشد.[۳]

به گزارش ابن اسحاق، حسنه در آغاز زن عبدالله بن مُطاع بود. زیرا عبدالله درگذشت، سُفیان (فرزندخواندۀ معمر بن حبیب و مردی از انصار از طایفۀ بنی زُرَیق بن عامر) حسنه را به زنی گرفت و از وی مالک دو پسر به اسم‌های خالد (یا این که جابر) و جُناده شد.[۴] بعد از آن، سفیان، شرحبیل را به فرزندخواندگی عهده دار شد،[۵] براین اساس از شرحبیل نیز همانند سفیان بن معمر جمحی، در زمرۀ بنی جُمَح حافظه می شد،[۶] ولی به گزارش محمد بن قدمت واقدی، سفیان بن معمر اخوی مادری شرحبیل بن حسنه بوده و حسنه مامان سفیان و شرحبیل بوده میباشد، خیر زن سفیان.[۷]

خویشان
ابن حبیب بغدادی[۸] حسنه را از قبیلۀ اشعریین دانسته و مسعودی[۹] نیز شرحبیل بن حسنه را نسبت طابخی حافظه کرده و از خویشاوندان خِنْدف (هم‌قول قریش) دانسته میباشد. بلاذری، به گزارش هَیثم بن عَدی، شرحبیل را از قبیله حِمْیر دانسته میباشد.[۱۰] پس از مرگ سفیان بن معمر و پسران وی در طی خلافت قدمت بن خطاب، شرحبیل بن حسنه با قبیلۀ بنی زهره هم‌قسم شد.[۱۱]

از مسلمان‌ها اولیه
شرحبیل و دو برادرش (خالد و جناده) از اول اشخاصی بودند که مسلمان شدند.[۱۲] در دو‌مین سفر مسلمانها به حبشه، شرحبیل بن حسنه به همدم سفیان بن مُعَمَّر و مامان و برادرانش به آنجا مسافرت کرد،[۱۳] ولی موسی بن عقبه[۱۴] شرحبیل و برادرانش را جزو مهاجران به حبشه بیان نکرده میباشد.[۱۵]

در بعد از ظهر فرستاده(ص)
به روایتی، در سال ۷ هجری قمری، نجاشی (فرمان روا حبشه) امّ حبیبه را که به همسری نبی(ص) درآمده بود، یاور شرحبیل به مدینه ارسال کرد.[۱۶] شرحبیل بعد از هجرت به مدینه، نزد قوم خویش، بنی زُرَیق، اقامت کرد.[۱۷] در طی نبی اکرم، شرحبیل در غزوات کمپانی کرد.[۱۸] از او در شمار کاتبان فرستاده(ص) حافظه شد‌ه‌است[۱۹] و وی کاتب طومار فرستاده(ص) به عموم میهن ایله بود.[۲۰]

در بعدازظهر خلیفه اولیه
شرحبیل بن حسنه در حین ابوبکر و قدمت، تحت عنوان فرمانده در اکثر جنگها و فتوحات کمپانی داشت. وی در نزاع‌های رِدّه، که فورا بعد از رحلت رسول صورت اعطا کرد، به عنوان مثال در سرکوب مرتدان قُضاعه و عمان و نیز مدعیان پیامبری، همانند مُسَیلَمه کذّاب در یمامه، از فرماندهان لشکر ابوبکر بود.[۲۱] ابوبکر فورا بعد از سرکوبی اهل ردّه، برای پیکار با رومیان فراهم شد و شرحبیل بن حسنه یکی چهار فرمانده پایین دستور خالد بن ولید و آن گاه ابوعبیدة بن جراح بود که از سوی ابوبکر به شام اعزام شدند.[۲۲] شرحبیل با هفت هزار سپاهی روانه شام شد و در اردن، و به قولی در بُصری، اردو زد.[۲۳]

در بعد از ظهر خلیفه دوم
در طی خلافت قدمت، شرحبیل از سوی ابوعبیده به امداد عمرو بن عاص شتافت و کل اردن را فتح کرد و از آن در بین تنها طَبَریه را سوای پیکار گرفت.[۲۴] او بَیسان، سوسیه، اَفیق، جُرَش، بیترأس، قَدَس و جَولان و به روایتی، عکا، صور و صَفوریه را نیز گشود.[۲۵] در مبارزه مَرْجُ الصُّفَّر، شرحبیل بن حسنه آمادگی بخش اعظمی از خویش علامت بخشید. آن گاه خالد بن ولید او را نزد ابوبکر ارسال کرد و ابوبکر او‌را با لشکری به مکان ولید بن عُقبه به شام روانه کرد.[۲۶]

شرحبیل بن حسنه در مبارزه‌های یرموک و اَجنادین (هردو در سال ۱۳) جزو فرماندهان خالد بن ولید بود.[۲۷] در محاصره و فتح دمشق، به داستان بلاذری، سال ۱۴ق، شرحبیل بن حسنه با لشکر خویش بر دروازۀ فَرادیس فرود آمد.[۲۸] بعداز آنکه ابوعبیده فِحل را به صلح فتح کرد.[۲۹] و سازه به روایتی، شرحبیل صلح‌طومار‌ای نوشت.[۳۰] قدمت بعد ها شرحبیل بن حسنه را به امارت اردن گمارد.[۳۱] در سال ۱۷ که قدمت بن خطّاب به شام رفت، شرحبیل بن حسنه را برکنار و معاویة بن ابی سفیان را به مکان او گذاشت و اظهار‌کرد که شرحبیل را به انگیزه نارضایتی برکنار نکرده بلکه مردی مقتدرتر را به‌مکان وی گمارده میباشد.[۳۲]

درگذشت
به گفتۀ اکثر مورخان، شرحبیل بن حسنه در سال ۱۸ هجری قمری براثر طاعونی که در عَمَواس در شام سرایت یافت درگذشت، درحالی‌که ۶۷ یا این که ۶۹ سال سن داشت.[۳۳